Σε συνέχεια των εκδηλώσεων για τα 100 χρόνια από την ίδρυσή της (1926–2026), η Γεννάδειος Βιβλιοθήκη της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα διοργανώνει, στις 19 Μαΐου 2026, Συμπόσιο με τίτλο «Μαγικά Ξόρκια, Μαντεία και Εξορκισμοί: Μια Πολιτιστική και Κειμενική Παράδοση».
Η εκδήλωση επικεντρώνεται σε νέα έρευνα γύρω από πέντε αξιόλογα σύνθετα χειρόγραφα, η οποία αναδεικνύει μια ζωντανή παράδοση γνώσης και πρακτικής που εκτείνεται στον 16ο και 17ο αιώνα. Τα χειρόγραφα αυτά, τα οποία σήμερα φυλάσσονται στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη, στο Ιστορικό και Παλαιογραφικό Αρχείο του Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τραπέζης και στο Κέντρο Έρευνας της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, περιέχουν ένα πλούσιο σύνολο κειμένων — από γιατροσόφια και σεισμολογικά έργα έως ζωδιακούς οδηγούς, σεληνιακά εγχειρίδια, καθώς και εξορκιστικά και παρακλητικά κείμενα.
Στο συμπόσιο θα παρουσιαστεί το ιστορικό και φιλολογικό πλαίσιο αυτών των κειμένων, ενώ παράλληλα θα δοθεί στο κοινό η ευκαιρία να γνωρίσει από κοντά τις διαδικασίες μελέτης τους.
Μακριά από το να αποτελούν σκοτεινά κατάλοιπα του παρελθόντος, αυτά τα έργα αποκαλύπτουν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι επιδίωκαν να κατανοήσουν και να επηρεάσουν τόσο τον φυσικό κόσμο όσο και την καθημερινή ζωή. Γραμμένα με ένα μείγμα λόγιας και δημώδους γλώσσας και αντιγραμμένα από γραφείς διαφορετικού επιπέδου δεξιοτεχνίας, προσφέρουν ένα μοναδικό παράθυρο στη μετάδοση της γνώσης πέρα από κοινωνικά και διανοητικά σύνορα.
Οι ομιλητές θα αναφερθούν στις προκλήσεις και τις ανακαλύψεις που σχετίζονται με τη μεταγραφή, την παλαιογραφική ανάλυση και την κωδικολογική έρευνα, φωτίζοντας τον τρόπο με τον οποίο τέτοιο πολύπλοκο υλικό αναδεικνύεται και καθίσταται προσβάσιμο σήμερα.
Πιο συγκεκριμένα, στην εκδήλωση θα συμμετέχουν δέκα ερευνητές και καθηγητές από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Ανάμεσα στους ομιλητές θα βρίσκεται ο Βρετανός ιστορικός Owen Davies (Πανεπιστήμιο Hertfordshire), η διάλεξη του οποίου, με τίτλο «Η εξέλιξη και η φύση των μαγικών και μαντικών κειμένων στο δυτικό κόσμο σε ένα παγκόσμιο πλαίσιο», θα εντάξει τις παραδόσεις αυτές σε μια ευρύτερη διεθνή προοπτική.
Η έναρξη των εργασιών θα γίνει με χαιρετισμούς της Διευθύντριας της Γενναδείου Βιβλιοθήκης, κ. Μαρίας Γεωργοπούλου, του Διευθυντή του Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ), κ. Κώστα Κωστή, και του Διευθυντή του Κέντρου Έρευνας της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, κ. Ευάγγελου Καραμανέ.
Το συμπόσιο θα πραγματοποιηθεί στο Cotsen Hall (Αν. Πολέμου 9, Κολωνάκι) και καλεί τους συμμετέχοντες να εξερευνήσουν ένα συναρπαστικό κειμενικό σύμπαν, όπου η μαγεία, η επιστήμη και η θρησκεία διασταυρώνονται και συνδιοργανώνεται από τη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη, Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα, το Ιστορικό και Παλαιογραφικό Αρχείο, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ) και το Κέντρο Έρευνας της Ελληνικής Λαογραφίας, Ακαδημία Αθηνών.
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΜΠΟΣΙΟΥ
Μαγικά Ξόρκια, Μαντεία και Εξορκισμοί: Μια Πολιτιστική και Κειμενική Παράδοση
Γεννάδειος Βιβλιοθήκη
Τρίτη, 19 Μαΐου, 2026
Αμφιθέατρο Cotsen, 15.45 – 20.30
15.45 – Χαιρετισμοί – Εισαγωγή
Μαρία Γεωργοπούλου, Διευθύντρια της Γενναδείου Βιβλιοθήκης, Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα
Κώστας Κωστής, Διευθυντής του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ)
Ευάγγελος Καραμανές, Διευθυντής του Κέντρου Έρευνας της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών
15.55 – Σταμάτης Ζωχιός – Σταύρος Γριμάνης
Εισαγωγή – Γενική παρουσίαση του προγράμματος
Συνεδρία I: Πολιτισμικές και Κειμενικές Παραδόσεις
Πρόεδρος: Ευάγγελος Καραμανές
16.05 – Γεράσιμος Μέριανος, Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών (ΙΙΕ), Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών
«Όψεις της Μαγείας, της Μαντείας και της Θεραπείας στο Ύστερο Βυζάντιο»
16.25 – Σταμάτης Μπουσές, Σχολή Ανθρωπιστικών Σπουδών, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
«Μαγικές Πρακτικές στην Ύστερη Αρχαιότητα»
16.45 – Σταύρος Γριμάνης, Ιστορικά και Παλαιογραφικά Αρχεία , Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης της Ελλάδος (ΜΙΕΤ)
«Κειμενικές Παραδόσεις και Πρακτικές Μαγείας, Μαντείας και Θεραπείας στη Μεταβυζαντινή περίοδο»
17.05 – Σταμάτης Ζωχιός, Κέντρο Έρευνας της Ελληνικής Λαογραφίας, Ακαδημία Αθηνών
«Ανάμεσα στη Λειτουργία και τη Μαγεία: Εξορκιστικά και Αποτροπαϊκά Κείμενα στη Νεοελληνική Θρησκευτική Πρακτική»
17.30 – Διάλειμμα για καφέ
Συνεδρία II: Κείμενα
Πρόεδρος: Σταμάτης Μπουσές
17.45 – Δημήτρης Ντόντης, MΑ, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
«Το σύμμεικτο μαγικό και αστρολογικό χειρόγραφο MSS 895 της Γενναδείου Βιβλιοθήκης»
18.00 – Δέσποινα Καλυβίνου, MΑ, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
«Ένας σύμμεικτος κώδικας λαϊκής θρησκευτικότητας, ιατροσοφικής παράδοσης, αστρολογίας, μαντείας και μαγείας. Το χειρόγραφο αρ. 19 της Συλλογής Πεζάρου, ΜΙΕΤ, Ιστορικά και Παλαιογραφικά Αρχεία»
18.15 – Στεφανία Δαβίτη, MΑ, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
«Το μαγικό χειρόγραφο υπ’ αριθμ. 05223α του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας / Ακαδημία Αθηνών»
18.30 – Κλεοπάτρα Σκούτζου, MΑ, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
«Το μαγικό χειρόγραφο αρ. 05223β του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας, Ακαδημία Αθηνών»
18.45 – Αγγελική Σκούτζου, MΑ, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
«Το μαγικό χειρόγραφο αρ. 05223γ του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας, Ακαδημία Αθηνών»
19.00 – Συζήτηση
Κεντρική Ομιλία
Πρόεδρος: Μαρία Γεωργοπούλου
19.15 – Owen Davies, Πανεπιστήμιο του Hertfordshire
«Η εξέλιξη και η φύση των μαγικών και μαντικών κειμένων στο δυτικό κόσμο σε ένα παγκόσμιο πλαίσιο»
20.00 – Συζήτηση
Λίγα λόγια για τη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη
Η Γεννάδειος Βιβλιοθήκη ιδρύθηκε το 1926 από τον διπλωμάτη και λόγιο, Ιωάννη Γεννάδιο, και συμπληρώνει φέτος 100 χρόνια αδιάλειπτης λειτουργίας και παρουσίας. Ένα από τα πλέον εμβληματικά ιδρύματα της Ελλάδας, διαθέτει μια σημαντική συλλογή σπάνιων βιβλίων και τεκμηρίων που καταγράφουν τις πολλαπλές εκφάνσεις του ελληνισμού στο πέρασμα των αιώνων.
Το έργο της Βιβλιοθήκης καθίσταται εφικτό χάρη στη διαχρονική στήριξη των δωρητών της, οι οποίοι χρηματοδοτούν υποτροφίες, ερευνητικά προγράμματα, εκδόσεις και πολιτιστικές πρωτοβουλίες. Η επιστημονική έρευνα των μελετητών και υποτρόφων της αποτελεί ουσιαστική συνεισφορά στη μελέτη και την προβολή του ελληνικού πολιτισμού.
Η Γεννάδειος Βιβλιοθήκη συνιστά θεμέλιο λίθο διαπολιτισμικού διαλόγου, σε έναν ζωντανό χώρο γνώσης όπου το παρελθόν συνομιλεί δημιουργικά με το μέλλον.
Πληροφορίες:
Γεννάδειος Βιβλιοθήκη, Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα
Σουηδίας 61, 106 76 Κολωνάκι, Αθήνα